image

1/1000 Ölçekli Sayısal Harita Hizmeti

SAYISAL HARİTALAR NEDİR ?

    Klasik harita üretim sistemleri bugün çizgi-harita adını verdiğimiz haritaları üretiyordu.  Genellikle fotogrametrik yöntemlerle üretilen bu haritalar, analog stereo değerlendirme aletlerinde, operatörün stereo model de ölçü markasını gezdirmesi suretiyle çiziliyordu. Bu sırada da ölçü markasının hareketine bağlı kalem de çizimi gerçekleştiriyordu. İlk çizim kurşun kalem ile yapılıyor ve daha sonra da uzman bir çizici (kartoğraf) tarafından mürekkepleniyor ve baskı yapılacak haritalarda kurşun kalem çizimi yerine kimi zaman kazıma yapılıyordu.

    Bilgisayar teknolojisinin gelişimi ile birlikte, son 15-20 yıl içinde, çizgi haritalarının yerine sayısal (digital) haritalar almaya başlanmıştır. Kağıt üzerindeki çizgi harita yeteri sıklıkta noktalardan oluşmuş gibi düşünülebilir (şekil 1). Bu noktaların koordinatlarından oluşan vektörler ve bu vektörlerin –çizgilerin- tamamlayıcı parametreleri ile birlikte yeni tür bir harita oluşturulur. Bu harita ekranda görüntülenebilir. Otomatik çiziciler de kolayca çizgi haritaya dönüştürülebilir. Alışılmış haritalardan farklı olan bu tür dijital haritalara Sayısal Harita denir.

Uygulama Alanları:

·         Proje sahasındaki dere, tepe, nehir, orman gibi doğal; karayolu, demiryolu, enerji nakil hattı, her türlü yapı ve tesis, kanal vb. gibi yapay özelliklerini gösteren belirli ölçeklerdeki haritaların üretilmesi.

·         Üretilen haritaların istenilen hassasiyette sayısal yükseklik modellerinin yapılması.

·         Projenin amacına uygun, istenilen standartlarda kartografik görselleme tekniklerinin kullanılması.

Sayısal haritaların çizgi-haritalara göre şu üstünlükleri sayılabilir:

Üretim ve güncelleştirme açısından: Sayısal haritalar daha hızlı üretilebilir,daha kolay güncelleştirilebilir. Özellikle daha sistemli bir güncelleştirme gerçekleştirilebilir. Harita alanındaki değişiklikler sayısal haritada değiştirildikten sonra hemen çizim alınabilir, böylece en son durumu gösteren çizgi haritalar her zaman mevcut olabilecektir. Oysa, klasik çizgi haritalarda pafta üzerinde düzeltme yapmak, ya da paftayı yeniden çizmek uzun zaman gerektirir.

Harita kullanıcı açısından: Harita üzerinde tasarım yapmak için, harita bilgileri ile ilgili çeşitli araştırmalar için sayısal harita, çizgi-haritaya göre kuşkusuz daha üstün ve daha çağdaştır.

Kamu yönetimleri ve yerel yönetimler açısından: Çeşitli amaçlar için ve çeşitli ölçeklerle harita üretiminde önemli ölçüde ekonomi sağlanabilir. Bir kez elde edilen sayısal verilerden başka amaçlarda da kullanılabilir. Arazi ile ilgili kararların verilmesinde, gerekli planlamaların yapılmasında son yıllarda gelişmiş ülkelerde uygulamaya geçilen bilgi sistemlerinin oluşturulmasında bu sayısal haritalar bir altlık olmaktadır.

Diğer yandan, sayısal harita düşüncesi harita üretiminde otomasyon olanağına kapı açmaktadır. Ayrıca otomatik çizim sonucunda elde edilen çizgi-haritalardan daha nitelikli çizgi-haritalar elde edilmektedir

SAYISAL HARİTA YAPIM YÖNTEMLERİ

    Sayısal harita yapım yöntemleri şöyle sıralanabilir. Kartografik sayısallaştırma, arazide sayısallaştırma, fotogrametrik sayısallaştırma,uzaktan algılama görüntüleri ile sayısallaştırma. Bunlar ile ilgili özet bilgi aşağıda verilmiştir.

KARTOĞRAFİK SAYISALLAŞTIRMA

    Mevcut haritaların sayısallaştırılması ile sayısal haritalar üretilebilir. Bunun için ölçme sistemleri birbirinden farklı pek çok sayısallaştırıcı aletler geliştirilmiştir. Kartografik sayısallaştırıcı olarak adlandırılan bu aletlerin koordinat okuma duyarlılıkları ya da çözünürlülükleri 0.025 – 0.1 mm arasında değişir. Bir bilgisayar denetiminde çalışan bu sayısallaştırıcılarda, sayısallaştırma sırasında ekranda görüntüleme de yapılır. Sayısallaştırmanın sonunda tüm noktalar, daha önce belirlenmiş bir koordinat sisteminde koordinatları ve özellikleri ile belirlenir. Harita koordinat sistemi çoğu durumda hedeflenen koordinat sistemi olabilir. Başka bir koordinat sistemi hedefleniyorsa, haritada,bu hedef sistemde koordinatları bilinen noktaların koordinatları ölçülür. Her durumda, önce, pafta köşelerinin ve koordinat çizgilerinin kesişme noktalarının koordinatları ölçülür. Sayısallaştırıcıda ölçülen koordinatlar, 4,6 ya da 8 parametreli bir dönüşüm ile, hedef koordinat sistemine dönüştürülür. Önce bu dönüşüm parametreleri hesaplanılır. Bu parametreler yardımıyla tüm ölçülen noktaların hedeflenen sistemdeki koordinatları hesaplanır.

    Dönüşüm hesapları ile, aynı zamanda, sayısallaştırılan haritadaki olası deformasyonlar da giderilir. Haritadaki ayrıntıların sayısallaştırılmasın da, nokta özellikler için nokta modun da çalışılır.Yani ilgili noktalarda imleç uygulanır. Kayıt komutu ile koordinatlar kaydedilir. Çizgisel ayrıntılar da bu şekilde sayısallaştırılabileceği gibi daha uygun biçimde “stream” modun da, yani sürekli mod da sayısallaştırma yapılır. Sayısallaştırma operatörü sayısallaştırılacak çizgiyi elle izlerken belirli zaman, yada uzaklık aralıkları ile koordinatlar kaydedilir. Sürekli mod adı da verilen bu tür sayısallaştırmada, çizginin yön değiştirmesi v.b ölçütler de test edilerek koordinat kaydı yapılır. Amaç, eğrileri olabildiğince, aslına sadık kalarak ve minimum veri sayısı ile –minimum koordinat ile- sayısallaştırmaktır.

    Diğer bir kartografik sayısallaştırma biçimi de, haritanın önce bir tarayıcıda taranarak, raster sayısallaştırılması ve daha sonra da ekranda sayısallaştırma yapılmasıdır. “Baş yukarıda” sayısallaştırma adı da verilen bu tür sayısallaştırma, çizgi özelliklerin kısmen otomatik bir biçimde sayısallaştırma olanağını sağlar.

    Harita ve planların sayısal duruma dönüştürülmesinde, sayısallaştırılacak bilginin yoğunluğu, harita ve planların ölçeğine, içindeki ayrıntıların yoğunluğuna ve sayısallaştırmanın amacına bağlıdır.

 

DOLAYSIZ – DOĞRUDAN ARAZİDE- SAYISALLAŞTIRMA

    Klasik yer ölçme yöntemleri ile özellikle “total station” ile doğrudan doğruya arazide sayısallaştırma yapılır. Noktaların koordinatları ile birlikte noktaları, çizgileri, alanları tamamlayıcı kodlar eklenir. Böylece bu bilgilerle, gerekli düzeltme işlemleri ile ekranda paftalar oluşturulur. Sonra da çizim yapılır.

    Büroya, derlenen veriler, çeşitli biçimlerde aktarılabilir. Bu yöntemin doğruluk derecesi, sayısal haritanın amacına bağlı olmakla birlikte,cm düzeyinde olduğu söylenebilir. Her ne kadar, arazide bir kez veri toplanması tüm haritalar için, teorik olarak yeterli olduğu düşünülürse de farklı durumlar olabilir. Söz gelimi 1 / 1000 ve 1 / 5000 ölçekli haritalar için 1 / 1000 ölçekli haritaya göre sayısallaştırma yapılırsa diğeri için genelleştirmede sorun olmayabilir.

Bu yöntem doğruluk derecesi ve güvenilirlik açısından elverişli bir yöntemdir. Ayrıca en son durumun saptanması açısından da önemlidir. Ne var ki,yavaş çalışan,sonuç olarak da ekonomik olmayan bir sayısal harita üretim yöntemidir. GPS yöntemi,özellikle dinamik GPS yöntemi arazide sayısallaştırmaya yeni olanaklar sağlayacak gibi görünmektedir.

 

FOTOGRAMETRİK SAYISALLAŞTIRMA

    Sayısallaştırma, fotogrametrik stereo modelden,kartografik sayısallaştırma da olduğu gibi iki koordinat yerine üç koordinatla yapılır. Bunun için karşılıklı ve mutlak yöneltme ile önce arazinin ölçekli küçük bir modeli olan stereo model elde edilir.

    Analog stereo değerlendirme aletleri,çizgi-harita üretimi için üretildikleri için bu aletlerde genellikle sayısal çıkış bulunmaz. Ancak bunlara sonradan dönel yada doğrusal kodlayıcılar takılarak sayısal çıkışlı duruma getirilir. Koordinatlar, analog / sayısal sinyal dönüşümleri yapılarak bir kayıt ortamına kaydedilir. Bu aletlerde de karşılıklı ve mutlak yöneltme işlemleri için program destekleri bulunur. Hatta karşılıklı yöneltilmiş modelden veri derlendikten sonra,mutlak yöneltme daha sonra çevrim dışı olarak gerçekleştirilebilir.

    Analitik stereodeğerlendirme aletleri ise zaten sayısal harita üretimi için tasarlandığı için bu aletlerde de sayısallaştırma yapılabilir.

    Her iki tür stereodeğerlendirmede de, sayısallaştırma operatör tarafından yapılır. Operatörlerin fotogrametrik stereomodelden sayısallaştırma doğruluğu, nokta modunda 2-3 μ , sürekli sayısallaştırma modunda ise 8-10 μ dolayında olduğu varsayılabilir. 1 / 5000 ölçekli bir fotoğrafta bu değerler 1-1.5 cm’ ye ve 4-5 cm’ ye karşılık gelir. Kısaca fotogrametrik sayısallaştırmanın doğruluğunun birkaç cm dolayında olduğu, ya da orta ölçekli fotoğraflarda dm düzeyinde olduğu kabul edilebilir.

    Son yıllarda uygulamaya da hızlı bir şekilde giren sayısal fotogrametri sistemlerinde de sayısallaştırma doğruluğu benzer düzeydedir. Ayrıca operatörün sayısallaştırmasını kolaylaştırıcı bir çok destekler bulunmaktadır.

    Bu yöntem sayısal harita üretimi için çok uygun bir yöntemdir. Çünkü hem hızlı ve hem de ekonomik bir yöntemdir. İstenilen duyarlılığa uygun olacak şekilde fotoğraf ölçekleri seçmek koşulu ve yer ölçme yöntemlerinin düzeyinde doğruluk sağlanmaktadır.

 





Tasarım & Yönetim; GÜRSOY MEDYA | Site Yönetim Paneli; Yönetim Paneli